Ne işe yarar?
Balata, kaliperin diske bastırdığı sürtünme parçasıdır. Aracın hareket enerjisini ısıya çevirir. Disk o ısıyı alır ve havaya verir. İkisi birlikte aşınır; balata çabuk, disk yavaş.
Balata inceldikçe ısıyı taşıma gücü düşer. Disk inceldikçe çabuk ısınır, çarpılır ve en sonunda çatlar. Bu yüzden ikisinin de bir alt sınırı vardır.
Ne zaman?
Volkswagen Türkiye'nin bakım kapsamları belgesinde balata ve disk için planlı bir değişim aralığı yoktur; her bakımda kontrol edilir. Bunun sebebi basit: aynı araçta balata ömrü, kullanım biçimine göre birkaç kat değişir.
Bazı araçlarda balataya gömülü bir aşınma sensörü, sınıra gelindiğinde gösterge panelinde uyarı yakar. Sensör çoğu zaman yalnız bir tekerlektedir. Diğer tekerleklerin durumu ancak sökerek görülür.
Diskin kenarında izin verilen en düşük kalınlık yazar. Mikrometreyle ölçülür. Disk sınırın üzerindeyse ve yüzeyi düzgünse balatayla birlikte değişmesi şart değildir.
Her bakımda kontrol edilir; değişim ölçüme göre. Kaynak: Volkswagen Türkiye bakım kapsamları belgesi.
Ağır kullanım koşulları
Üretici planı normal kullanım içindir. Şu koşullarda bu kalem daha erken yıpranır:
- Şehir içi dur kalk.
- Dağ ve yayla yolları; uzun inişler.
- Sıcak iklim; frenler soğuyacak fırsat bulamaz.
- Römork ve tam yük.
- Otomatik şanzımanda motor frenini hiç kullanmamak.
İhmal edilirse ne olur?
Sürtünme malzemesi biten balatanın metal sırtı diske sürter. Disk birkaç frenlemede çizilir ve kullanılmaz hâle gelir. Fren mesafesi uzar; balata tamamen bittiğinde kaliper pistonu yuvasından fazla çıkar ve kaliper de zarar görebilir.
Sınırın altına inmiş disk ısıyı taşıyamaz. Sert bir frenlemede çatlayabilir.
Serviste nasıl yapılır?
- Dört tekerlek sökülür; balata kalınlığı ve aşınma biçimi ölçülür.
- Disk kalınlığı mikrometreyle ölçülür, yüzey ve salgı kontrol edilir.
- Değişimde poyranın diske değen yüzeyi pastan temizlenir.
- Kaliper kızak pimleri temizlenir ve uygun gresle yağlanır; toz lastiklerine bakılır.
- Elektrikli el frenli araçta arka kaliper, teşhis cihazıyla servis konumuna alınarak açılır.
- Yeni balata, varsa yeni tespit yayı ve sensörle takılır; tekerlekler tork anahtarıyla sıkılır.
Nelere dikkat etmeli?
- Balata ve disk aks başına çift değişir. Tek tekerlekte değişim aracı frenlemede bir yana çeker.
- İç ve dış balata farklı aşınmışsa kaliper kızakları sıkışıyordur; yalnız balata takmak sorunu çözmez.
- Elektrikli el frenli araçta arka pistonu zorla itmek motorun dişlisini kırar.
- Yeni balata ve disk ilk kullanımda tam tutmaz. Alışana kadar sert ve uzun frenlerden kaçının, takip mesafesini açık tutun.
Sık sorulan sorular
Balatanın bittiği nasıl anlaşılır?
Gösterge panelinde aşınma uyarısı, frenlerken metal sürtünme sesi, pedalın eskisinden derine inmesi. En güveniliri tekerleği söküp ölçmektir.
Balata biterse ne olur?
Metal sırt diske sürter, disk bozulur, fren mesafesi uzar. Balata işi disk ve bazen kaliper işine dönüşür.
Balata değişirken disk de değişmeli mi?
Şart değil. Disk en düşük kalınlığın üzerindeyse ve yüzeyi düzgünse kalır. Ölçüye göre karar verilir.
Fren balatası ömrü ne kadardır?
Kaynaklı bir rakam yok ve üretici de vermiyor; kullanım biçimi belirler. Bu yüzden plan her bakımda kontrol ister.
Kaynaklar
- Volkswagen Türkiye, “Volkswagen Bakım Kapsamları” (PDF) Üretici belgesi
Rakamlar bu belgelerden alınmıştır ve genel satırlardır; aracınıza ait bağlayıcı plan servis kitapçığınızdır. Üretici eğitim belgeleri üçüncü taraf sunucularda barınmaktadır. ABD kayıtları ABD pazarındaki araçları kapsar.